PHỎNG VẤN TỔNG BIÊN KỊCH SƯƠNG THÀNH: VIẾT KỊCH BẢN GỐC LÀ ĐƯỢC TỰ DO

Những năm gần đây, phim cổ trang đang rơi vào thế "ỷ lại theo thói quen": cải biên IP thì có nguyên tác để dựa vào, đề tài lịch sử thì có sử sách để đối chiếu, ngay cả những bộ tiên hiệp hư cấu cũng không thoát khỏi công thức "ngọt sủng + quyền mưu". Khán giả vừa xem tập đầu đã đoán được kết cục, những kịch bản sản xuất rập khuôn không thể khơi dậy đam mê theo đuổi phim, vì thế những lời phàn nàn "chất lượng phim cổ trang trượt dốc, người xem chán chường" thường xuyên xuất hiện.

Thế nhưng, bộ phim Trường An 24 Kế phát sóng trên Youku gần đây lại thuộc kiểu "đi ngược lại mọi quy tắc". Đáp án mà tổng biên kịch Sương Thành giao ra là một bộ phim kịch bản gốc, không IP, không lấy tuyến tình cảm (CP) làm chủ đạo, là cổ trang nhưng không chơi bài cung đấu, không đi theo lối mòn đấu tranh triều chính, thậm chí không có bất kỳ nhân vật nào mà khán giả đã quen mặt từ trước.

Nhắc đến Trường An, người ta thường nhớ đến hơi thở thịnh Đường trong phim "Trường An 12 Canh Giờ".

Nhưng Trường An dưới ngòi bút của Sương Thành lại giống như một giang hồ đầy rẫy hiểm nguy: Hổ Bôn tướng quân Ngôn Phượng Sơn "hiếp Thiên tử lệnh chư hầu", ngoại tộc Thiết Mạt cam lòng ẩn nhẫn hơn mười năm để lật đổ Tiêu gia vương triều, nam chính Tạ Hoài An vừa sinh ra đã tóc bạc, mười tuổi gặp hoạ diệt môn, cả đời vất vả tính toán để báo thù.

Trong thị trường phim ảnh hiện nay, "kịch bản gốc" gần như được xem là danh từ "rủi ro cao". Nhưng lựa chọn của Sương Thành và Youku thì hoàn toàn ngược lại: càng bị đồng nhất thì càng phải trở về với cốt lõi của câu chuyện.

Vì vậy, Trường An 24 Kế bắt đầu từ một tờ giấy trắng, chú trọng nhiều thông tin, cài cắm tinh vi các chi tiết ẩn giấu, dùng những câu thoại đầy tính triết học như "Nguyện làm hạt bụi vì thái bình, trời đất tự thắp đèn soi sáng cho ta" để nói lên tiếng lòng nhân vật.

Phim thậm chí chủ động né tránh tuyến tình cảm yêu đương, nhằm biến mỗi một bước ngoặc tình tiết mà người xem trải nghiệm cùng nhân vật đều là "lần đầu tiên".

Thái độ sáng tạo này, về bản chất, là một thí nghiệm về niềm tin: nền tảng tin tưởng người sáng tạo, người sáng tạo tin tưởng khán giả, và khán giả đã dùng sự nhiệt tình theo dõi để đáp lại sự chân thành đó.

Dù chưa kết thúc, nhưng phim đã được tăng cường phát sóng đợt hai trên kênh CCTV-8 vào khung giờ sáng. Về thị trường quốc tế, phim vừa ra mắt đã lên sóng Netflix toàn cầu, nhanh chóng lọt vào Top 10 của Netflix tại nhiều khu vực (No.3 Đài Loan, No.5 Singapore), có mặt trên nhiều nền tảng streaming tại Âu Mỹ, Hàn Quốc, Đông Nam Á. Ngày điểm nhiệt trên Youku phá mốc 10.000 cũng chính là tiết Đông chí, tạo nên sự trùng hợp kỳ diệu với các yếu tố tiết khí trong phim.

Mỗi dịp cuối năm, các nền tảng lại lục tục lên phim mới, mong đợi dựa vào một bộ phim nào đó thổi luồng gió mới cho ngành phim ảnh vào năm mới. Trong lúc đó, từ "Trường An 24 kế" đến "Phản nhân loại bạo hành", Youku có chiến lược sản xuất chất lượng cao rõ ràng: Không chỉ có lưu lượng, phá vỡ thông thường, tôn trọng và cổ vũ khai phá các phim kịch bản gốc, chỉ để tạo không gian cho những nhà sáng tạo có can đảm xây dựng thế giới từ con số 0.

Nhân dịp Trường An 24 Kế khép lại, chúng tôi đã có cuộc đối thoại với tổng biên kịch Sương Thành.

1️⃣ VIẾT KỊCH BẢN GỐC LÀ ĐƯỢC TỰ DO

Nói về sự ra đời của bộ phim, Sương Thành cho biết từ một ý tưởng phát triển thành một bộ phim là cả một hành trình dài ba năm. Đầu năm 2023, ông muốn viết về một người trải qua muôn vàn gian khổ để báo thù, dựa trên cơ sở đó, ông tìm được nhân vật trung tâm câu chuyện: Tạ Hoài An.

"Khi Youku xem bản thảo này, tôi cảm thấy mọi người rất bao dung với kịch bản gốc. Họ khuyến khích tôi cứ mạnh dạn viết đi."

Trong ba năm, các bước ngoặc tình tiết được sửa đi sửa lại, chi tiết ẩn giấu cũng được điều chỉnh liên tục, nền tảng luôn tôn trọng quyền chủ đạo của người sáng tạo. Điều này rất đáng quý, phần lớn các nền tảng chỉ nhìn vào số liệu, hoàn toàn không chừa không gian cho kịch bản gốc.

Hiện thực ngành chính là: nếu một kịch bản gốc thất bại, có lẽ 3 năm tới sẽ chẳng có ai dám đầu tư dự án tương tự nữa. Nhưng cũng chính vì thế, Trường An 24 kế đã khiến cho ngành sản xuất phim ảnh chứng kiến rằng: kịch bản gốc vẫn có thị trường, giá trị của nó vượt xa bản thân bộ phim.

Q: Tại sao ông vẫn kiên trì làm phim cổ trang kịch bản gốc?

A: Tôi từng tham gia 10 bộ phim tại TVB, tất cả đều là kịch bản gốc, thói quen sáng tạo này đã hình thành từ lâu. Sau khi đến Đại Lục, tôi cũng thích nghi viết kịch bản cải biên IP, nhưng một ngày nọ tôi chợt nghĩ: hay là thử bắt đầu lại từ con số không một lần nữa. Điểm hay nhất của kịch bản là khán giả hoàn toàn không đoán trước được vận mệnh nhân vật. Không ai biết ai sẽ chết, ai sẽ phản bội, ai đang giấu quân bài tẩy. Cảm giác không biết trước này là sự tự do quý giá cho cả người viết lẫn người xem.

Cảm hứng cho bộ phim này là vào đầu năm 2023, tôi chợt muốn biểu đạt một loại cảm xúc: có một người ở nơi thôn dã, đột nhiên sứ giả của Hoàng đế tìm đến anh ta. Bản thân câu này không có cảm xúc gì, nhưng liệu một khởi đầu như vậy có thu hút khán giả không? Anh ta là ai? Tại sao Hoàng đế tìm anh ta? Từ hai câu hỏi đó, câu chuyện dần nảy mầm: anh ta là một người muốn báo thù, và Hoàng đế tìm anh ta để thực hiện một nhiệm vụ quan trọng nhất thiên hạ lúc bấy giờ. Câu chuyện cứ thế đâm chồi nảy lộc và thành hình, may mắn là được nhiều người hợp tác bảo vệ, cuối cùng có được bộ phim như ngày hôm nay.

Q: Làm thế nào để thiết lập độ tin cậy cho thế giới quan của một bộ phim kịch bản gốc?

A: Cần dựa vào mật độ chi tiết. Ví dụ như ám vệ ở ngõ Tàng Binh, ngày thường họ phơi chăn màn, dắt con đi dạo, nuôi gà nuôi vịt, chỉ khi có nhiệm vụ mới tràn ra ngoài chiến đấu. Chính cảm giác đời thường đó khiến họ giống như những con người có thật. Khán giả không cần biết xuất xứ của họ, nhưng có thể cảm nhận được thế giới này đang tự vận hành theo quy luật của chính nó.

Q: Có cư dân mạng nhận xét phim như một trò "Ma sói" quy mô lớn, ông đã thiết kế cảm giác hồi hộp này như thế nào?

A: Tôi xem đó là trò chơi "Tiên tri". Tạ Hoài An là người duy nhất biết một phần sự thật nhưng anh không thể nói ra. Lập trường của những người khác liên tục thay đổi: hôm nay là đồng minh, mai có thể là kẻ thù. Khán giả có thể "đặt cược": đoán xem ai sống đến tập mấy, đoán xem chết rồi có quay lại không. Cảm giác được tham gia đó mới tạo thành bộ phim "không thể nhìn thấu" chân chính

2️⃣XÂY DỰNG THẾ GIỚI HƯ CẤU ĐỂ PHẢN ÁNH HIỆN THỰC

Sương Thành không chọn biến "Trường An" thành một bản sao lịch sử hay một kỳ quan thị giác thuần túy.

Trong mắt ông, Trường An vừa là không gian địa lý, vừa là nơi thử nghiệm nhân tính: có khói bếp nhân gian từ gánh hàng rong bán canh thịt cừu, có ván cờ "tru tâm" mà Ngôn Phượng Sơn giăng ra cho Tạ Hoài An, và có cả những trận hỗn chiến thảm khốc giữa Hổ Bôn và Bạch Vẫn Hổ. Sự đối lập giữa "hơi thở đời thường" và "không khí chết chóc" đã biến Trường An từ một biểu tượng mơ hồ trở thành một không gian sống động.

Hơn nữa, hư cấu giúp ông có thêm nhiều không gian sáng tác, viết ra những nhân vật càng phức tạp: Phế đế bảo vệ kẻ yếu nơi phố phường, thời điểm gặp quân Thiết Mạt cũng chỉ đành nhẫn nhục. Ông không viết kẻ trung người gian, mà viết về sự lựa chọn của con người trước hoàn cảnh cực đoan

Q: Tại sao ông chọn bối cảnh hư cấu cho "Trường An"?

A: Hư cấu giúp tôi tự do hơn. Ví dụ như ngõ Tàng Binh là tưởng tượng của tôi về một "tổ chức bí mật". Hàng ngàn người sống trong kẽ hở của thành phố, bề ngoài là bách tính, đêm xuống là sát thủ. Thân phận kép này tạo ra xung đột kịch tính rất lớn. Hay như Tàng Thủy Xuyên là tưởng tượng sâu nhất về cách sinh tồn trong hầm trú ẩn: không có ánh sáng, sống trong nhà dột nát. Tôi muốn khán giả thấy rằng Trường An không chỉ có đại lộ Chu Tước rực rỡ, mà còn có những góc khuất không thấy ánh mặt trời.

Còn "Tiết khí" được dùng như thước đo thời gian, kết hợp chặt chẽ với hành trình của nam chính - Thu phân tạm biệt bạn bè, Lập đông lên đường báo thù, Xuân phân đối đầu kẻ thù. Quan niệm về thời gian của người Trung Quốc vốn nằm trong các tiết khí, tôi chỉ biến nó thành một phần của câu chuyện. Cái gọi là "cổ vận" không nằm ở gấm vóc lụa là, mà nằm ở hơi thở cuộc sống.

Q: Có khán giả nhận xét bộ phim mang khí chất của “phim cảnh sát – xã hội đen Hong Kong”, anh nhìn nhận thế nào?

A: Tôi lớn lên cùng phim cảnh sát Hong Kong, lại từng làm việc ở TVB, nên quả thật chịu ảnh hưởng một cách vô thức.

Trận đánh ở Ngõ Tàng Binh có lẽ là phân đoạn mang đậm âm hưởng "cảnh sát truy bắt tội phạm" nhất. Tạ Hoài An cần hoàn thành một nhiệm vụ, nhiệm vụ này là đi cứu Cố Ngọc, bối cảnh lại là một mật thất quy mô lớn. Khi một vai chính yếu đuối xâm nhập vào nơi đầm rồng hang hổ, người xem sẽ rất quan tâm đến sống chết của anh ấy. Trong tình huống đó, lại có một đối thủ ngang tài ngang sức như Vương Phác xuất hiện, bắt đầu ván cờ sinh tử, cuối cùng vai chính thành công nghĩ cách cứu viện bạn mình và an toàn thoát thân. Những yếu tố này đúng thật hay dùng trong phim cảnh sát tội phạm

3️⃣PHÁ BỎ ĐEN TRẮNG, PHỨC TẠP ĐỒNG HÀNH CÙNG MÂU THUẪN

Trong quan điểm sáng tạo của Sương Thành, ông không muốn viết về "anh hùng hoàn hảo" hay "phản diện độc ác". Tạ Hoài An mưu trí gần như yêu dị nhưng ra tay tàn nhẫn (được khán giả gọi vui là "Chiến thần xẻng"); Ngôn Phượng Sơn gây ra thảm án diệt môn nhưng ham muốn vật chất cực thấp, chỉ ở trong một viện nhỏ giữa phố thị; Phế đế Tiêu Văn Kính từng ngồi ngai vàng nhưng giờ cam chịu làm thư đồng, học cách chịu trách nhiệm từ cuộc sống đời thường. Những nhân vật này không có trắng đen rõ rệt, chỉ có sự xung đột lập trường.

Việc cả bộ phim không có tuyến tình cảm nam nữ không phải là né tránh cảm xúc, mà là chuyển hướng tình cảm sang tình huynh đệ, đồng bào, chủ tớ: có những sự đồng hành còn sâu nặng hơn cả tình yêu.

Sương Thành tâm sự: "Tạ Hoài An muốn báo thù, Tiêu Võ Dương muốn bảo vệ đất nước, Phế đế muốn sống, bách tính chỉ cầu một bát canh nóng — nhiều người trong phim này đều có máu có thịt, chỉ là nhiều khi họ bị dồn vào đường cùng."

Sự khắc họa đa chiều về nhân tính xuất phát từ suy nghĩ của Sương Thành về "câu chuyện báo thù": Báo thù không nên là điểm kết thúc, mà là điểm khởi đầu. Khi Tạ Hoài An buông bỏ thù riêng trước họa ngoại xâm, câu chuyện mới thực sự chạm đến vực thẳm và ánh sáng của nhân tính.

Thành Nghị khi nghiên cứu nhân vật Tạ Hoài An đã liên tục đặt câu hỏi: "Một người lớn lên trong thù hận, trong lòng còn sót lại bao nhiêu ánh sáng?". Anh thấu hiểu cảnh quay cuối cùng với Bồ Nghịch Xuyên, giọt nước mắt của Tạ Hoài An là dùng để đoạn tuyệt tình thân cũ, cũng là điểm kết thúc của cả tình thân lẫn hận thù.

Q: Thiết lập "Tóc Trắng" của Tạ Hoài An rất đặc biệt, hình ảnh này muốn biểu đạt điều gì?

A: Tóc Trắng có hai ẩn dụ: một là anh sẽ có một đời bi khổ, mười tuổi gặp hoạ diệt môn, nhân gian độc hành; hai là anh có thiên phú, trí tuệ hơn người, am hiểu mưu lược. Nếu không gặp biến cố, có lẽ anh đã trở thành một nhà quân sự hoặc mưu sĩ xuất chúng, nhưng trong phim, anh dùng tất cả tài năng đó vào việc báo thù, trở thành cơn bất hạnh của kẻ thù.

Khi viết, tôi thường nghĩ đến hình ảnh: anh độc hành trong đêm tuyết, bóng lưng yếu ớt nhưng trong ánh mắt lại giấu đao. Sự mạnh mẽ và bi thương cùng tồn tại trong con người anh.

Q: Ngôn Phượng Sơn và phế đế Tiêu Văn Kính đều có tính cách phức tạp, làm sao cân bằng được những mặt đối lập ấy?

A: Ngôn Phượng Sơn không phải kẻ ác trời sinh. Thời trẻ bị nhốt trong kho lương, giết cả người cứu mình để giữ mạng, từ đó tin rằng “không giết sạch kẻ khác thì mình sẽ không có cơm ăn”. Đó là kẻ đã hai lần bò ra khỏi địa ngục. Hắn gây nên thảm án diệt môn nhà Tạ Hoài An, nhưng trong lòng chưa từng có ngày yên ổn.

Cuộc đời Tiêu Văn Kính thì rất nhàn hạ. Thiên hạ đều cho rằng anh ta đã chết, nhưng thực ra là trở thành thư đồng bên cạnh Tạ Hoài An. Sau khi làm thư đồng, anh ta dường như tìm thấy đời sống thuộc về mình: khi bị truy sát thì khéo tìm đường sống, giữa chốn thị thành lại sẵn sàng đứng ra bảo vệ dân thường. Đây là một nhân vật có con đường trưởng thành rất rõ ràng.

Q: Trong phim hầu như không có tuyến tình cảm, có phải là cố ý né tránh không?

A: Nhiệm vụ chính của Tạ Hoài An là báo thù và bảo vệ em gái, nếu thêm tuyến tình cảm sẽ làm phân tán chủ đề. Tình huynh muội, nghĩa đồng đội, ân thầy trò, những cảm xúc ấy cũng xúc động không kém.

Tôi hy vọng mỗi nhân vật đều có máu thịt. Bạch Hoàn bề ngoài là họa sĩ dịu dàng, nhưng cốt cách quả quyết, kiên cường; Diệp Tranh là trụ cột võ lực, nhiều lần chặn hậu cứu chủ; Cố Ngọc là tướng lĩnh đã chủ động giao binh quyền để đổi lấy sự bình yên của Trường An. Mỗi lần hy sinh của họ không phải để làm nền cho nhân vật chính, mà đều xuất phát từ lựa chọn dựa trên niềm tin của chính mình.

Q: Ông hy vọng khán giả ghi nhớ điều gì sau khi xem xong?

A: Hy vọng khán giả nhận được một hồi bầu bạn chung đường. Tôi là thế hệ lớn lên cùng phim truyền hình, rất nhiều bộ phim đã cho tôi cảm giác được bầu bạn. Quan tâm đến một nhân vật như thể quen biết một người bạn ngoài đời thực. Nếu khán giả quan tâm đến vận mệnh của các nhân vật trong phim, đối với tôi như vậy là đã đủ.

Trans: Trường An 24 Kế • 长安二十四计•The Vendetta of An

---Bài dịch/viết này thuộc về Trường An 24 Kế • 长安二十四计•The Vendetta of An---

~Cảm ơn bạn đã đọc~