THÀNH NGHỊ DÙNG DIỄN XUẤT ĐỂ CÙNG KHÁN GIẢ "LUẬN ĐẠO BẰNG PHIM"

(Bài bình thứ 9 trong chuỗi series bình phim Thiên Địa Kiếm Tâm,

và đây là một bài bình rất hay, đừng bỏ lỡ.)

---***---

Thành Nghị đang dùng diễn xuất để cùng khán giả “luận đạo bằng phim”,

bắt đầu từ “Lục độ vạn hạnh” (*) của Vương Quyền Phú Quý

Cốt lõi của phim tiên hiệp là ngộ đạo và độ chúng sinh. Nhân vật chính thường là người tu hành; nếu diễn viên không có chút “đạo khí” nào, thì dù diễn thế nào cũng chỉ giống một người phàm đang đóng kịch, không có chút tiên khí hay khí chất siêu thoát.

Sở dĩ Thành Nghị diễn tiên hiệp khiến người ta tin phục, là vì anh diễn quá trình tu hành không phải bằng tưởng tượng, mà bằng sự chứng nghiệm trong tâm, đem những điều mình lĩnh hội được biểu hiện chân thật qua diễn xuất, lấy phim làm phương tiện để cùng khán giả luận đạo.

Nếu xem phim của Thành Nghị với định kiến có sẵn, ta rất dễ “đi sai đường”.

Trước khi “Thiên Địa Kiếm Tâm” phát sóng, tôi đã xem rất nhiều thông tin quảng bá, thậm chí còn nóng lòng tìm xem nguyên tác hoạt hình, từ đó tưởng tượng Vương Quyền Phú Quý là một thiếu niên bị nhốt trong môi trường khép kín, chẳng biết thế sự; là một thanh kiếm sắc bén nhưng không trí tuệ, không phân rõ đúng sai; là một chàng trai “chẳng biết tương tư, một khi tương tư liền đau khổ”; là một người vì tình yêu và tự do mà chống lại cả thế giới.

Nhưng sau khi phim lên sóng, tôi lập tức nhận ra hình tượng Vương Quyền Phú Quý trên phim hoàn toàn khác. Hình tượng mà Thành Nghị thể hiện mới đúng là dáng vẻ mà nhân vật này phải có!

Thử hỏi:

Từ khi mười mấy tuổi, anh đã đấu trí đấu lực với vô số yêu ma hung ác, sao có thể “không hiểu thế sự”?

Một mình trấn giữ chính đạo, bảo hộ chúng sinh, sao có thể không phân được thiện ác?

Anh đứng ở cảnh giới “kẻ mạnh nhất”, tu vi thâm sâu, sao lại chỉ như thiếu niên ngây ngô vì tình mà dao động?

Anh muốn vung ra một kiếm soi chiếu trời đất, “vô kiên bất phá”, vậy thì “tình” của anh phải là đại ái mang theo nỗi thương sinh, còn “tự do” của anh phải là đại tự tại của sự giải thoát thân tâm. Giữa anh và thế giới này, sao có thể chỉ là sự đối nghịch nông cạn như phàm nhân nghĩ?

Để hiểu “đạo” của Vương Quyền Phú Quý, không bằng hãy bắt đầu từ "Lục độ vạn hạnh" trong tu hành, gồm: Bố thí – Trì giới – Nhẫn nhục – Tinh tấn – Thiền định – Bát nhã.

★ Bố thí

“Bố thí” dùng để đối trị tâm keo kiệt, và đối với người tu hành, bố thí có ba loại: tài thí, vô úy thí, và pháp thí.

Việc bố thí bên ngoài (tài thí) vốn dễ thực hiện:

Ví dụ như khi bản thân chỉ ăn uống thanh đạm nhưng lại vui vẻ mua phần sơn hào hải vị ngon nhất cho cô bé nhỏ; hay dù bản thân thật sự nghèo khó, vẫn chia sẻ bữa cơm ít ỏi cho người khác.

Nhưng bố thí từ nội tâm mới là điều hiếm ai làm được:

Ví dụ như vì cứu một đứa nhỏ, mà cho hóa thành hình người, chấp nhận đánh đổi mười năm thọ nguyên của chính mình; hay để đệ đệ Như Mộc khỏi chết, liền rút kiếm mạch của mình truyền vào cơ thể đối phương, lấy mạng đổi mạng để cứu người.

Trong hai lần ấy, không hề có sự bi tráng phô trương, không có đau thương cố ý khắc họa. Điều người xem thấy chính là đạo pháp làm theo tự nhiên, hành đúng việc nên làm, không chấp vào công đức cứu người, cũng không dính mắc đối tượng được cứu, lại càng không nhìn vào cái được – mất của vật ngoài thân.

Vương Quyền Phú Quý giúp tiểu Nhện Tinh hóa hình, cũng chính là một loại bố thí vô hạn: Có được thân người, sinh linh yếu đuối mới có thể rời khỏi cảnh ngộ bất lợi, tự bảo vệ chính mình và tìm được cơ hội tu hành nâng cao hơn.

Mà Phú Quý, bằng cách tự nguyện giải trừ một phần uy năng, khiến nhện con không bị sức mạnh của “tam thi” (*) đè nát, cũng là đang giúp nó tháo bỏ nỗi sợ.

Trong mắt thế nhân, Thiên Địa Nhất Kiếm là biểu tượng của vô địch, là thứ khiến kẻ như Vương Quyền Hoằng Nghiệp hay Cạnh Đình… điên cuồng truy cầu. Nhưng đối với Vương Quyền Phú Quý, đó chẳng qua chỉ là một “tướng trạng” trong tu hành, một loại sức mạnh có thể cho hoặc bỏ, không phải cảnh giới anh truy đuổi, cũng chẳng phải nơi trái tim anh trụ lại.

Khi đối diện với sự ép bức đầy đáng thương, đáng buồn, đáng giận và cũng đáng hận của các sinh linh, Phú Quý lại chỉ mỉm cười bình thản, nụ cười sinh từ lòng từ bi khi thuận theo căn cơ chúng sinh.

Chính sự đối lập giữa ánh sáng và u tối ấy làm cho nội tâm anh càng chói sáng, càng lay động lòng người.

Thật ra, trong dòng xoay vần của thế gian: sợ hãi hay an ổn, khổ đau hay nhẹ nhõm, tất cả cũng chỉ là duyên.

Trong ba cõi vốn không an, như một hố lửa, chỉ cần còn mắc kẹt trong vòng sinh tử luân hồi, thì đều phải chịu đủ các loại khổ não. Làm gì có “đào nguyên ngoài thế tục” nào thật sự tồn tại, nơi không có chút sợ hãi hay đau thương nào?

Vậy mà Vương Quyền Phú Quý lại chấp nhận gánh chịu gia pháp, dùng thân mình làm “vật dẫn”, để đổi lấy việc dựng nên một nơi tách biệt thế tục, cho muôn sinh có chỗ an thân.

Anh nói:

“Người hay yêu đều như nhau. Trong thế gian này, muôn loài sinh linh, ai là kẻ sinh ra đã đáng phải chết?”

Thiên địa rồi sẽ có lúc nứt vỡ, thế nhưng chỉ cần có thể kéo dài thêm một chút bình yên cho chúng sinh, thì đã thêm cho họ một cơ hội tu hành ngộ đạo. Mà muốn chúng sinh theo đạo mà hành, thì tất cần có pháp để dẫn đường.

Vương Quyền Phú Quý giải thích “Vấn Trần Kiếm”, và dặn:

“Trong ánh sáng có bụi, bụi bay lơ lửng theo ánh sáng, đó là nơi ánh sáng bắt đầu, mà kiếm thì điều quan trọng không nằm ở chiêu thức, mà là ở kiếm ý.”

Tâm vốn sáng mà sinh ra vạn tướng; bản tính xưa nay sẵn có, như câu: “Thiên đạo vô thân” – đạo không thiên vị ai.

Nghĩa là tất cả chúng sinh đều có trí tuệ và đức tính như Phật, chỉ vì chấp niệm mà không thể hiển lộ bản tâm.

Lão Tử nói: “Hòa kỳ quang, đồng kỳ trần”,

Người đời thường hiểu sai thành việc “hòa vào bụi trần để ẩn mình”. Nhưng thật ra, không ai phân biệt với bụi, cũng như bụi vốn dung hòa với ánh sáng. Chỉ cần tâm không bị che mờ, thì nơi đâu cũng là con đường dẫn đến đại đạo.

Như câu nói:

“Chỉ cần lòng ta không bị che mờ, thì vạn thủy thiên sơn cũng đều thông suốt trước mắt.”

Kiếm, cũng như lễ nhạc, đều là phương tiện của đạo.

Khổng Tử đã hé mở bí quyết ấy cho thế nhân:

“Lễ, nếu chỉ còn hình thức, thì sao gọi là lễ?

Nhạc, nếu chỉ còn âm thanh, thì sao gọi là nhạc?”

Khi một người không còn bị trói buộc bởi hình tướng, cũng không sinh phân biệt, không bị lợi – hại, gần – xa làm dao động, thì:

“Không ai có thể thân với họ, cũng không thể xa họ;

Không ai có thể lợi dụng họ, cũng không thể hại họ;

Không ai có thể khen họ, cũng không thể chê họ;

Và đó là lý do họ trở thành người được cả thiên hạ tôn quý.”

Đây chính là đạo mà Vương Quyền Phú Quý muốn chia sẻ với phụ thân mình - Vương Quyền Hoằng Nghiệp.

(*) Lục độ vạn hạnh là một khái niệm quan trọng trong Phật giáo, đặc biệt trong Phật giáo Đại thừa. Lục độ là sáu pháp tu giúp “độ” (vượt qua) mọi khổ ách, đưa hành giả tới giác ngộ bao gồm Bố thí, Trì giới, Nhẫn nhục, Tinh tấn, Thiền định, Trí tuệ.

(*) Tam Thi như ba “ác thần nội tại”, biểu trưng cho ba mầm mống dễ dẫn tới cái ác như tham lam, sân hận, si mê, dục vọng, bệnh tật, ác nghiệp… Nên người tu đạo, người tu luyện nội đan, hoặc người theo lối sống tâm linh thường tìm cách “diệt Tam Thi”, tức là diệt dục vọng, diệt phiền não, giữ tâm sáng.

Trong “Tọa Vong Luận” của Trang Tử có nói:

“Không cố chấp nhập “định”, thì lúc nào cũng nhập định. Trái lại, vừa cố gắng muốn đạt đến “định” thì liền đánh mất.”

Chính là;

“Nếu cố cưỡng cầu nhập định, thì thiên quang sẽ không hiện.”

Tâm nóng vội thì thiên quang bị che khuất. Tâm là chữ gốc của Đạo, bản lai vốn tĩnh, đạm nhiên không vướng bụi. “Vô tâm giữ định” chính là đại định không sai thất, vượt lên mọi kiểu cố chấp giữ sạch hay cưỡng ép tĩnh lặng.

“Thiên quang” là ánh sáng trí tuệ tự hiện ra từ tâm bình lặng, khác với loại khô cứng do ép buộc. Đó là sự tỉnh thức của bản thể trí tuệ, là sự thấu triệt huyền cơ của vạn vật.

Có thể lấy ví dụ như Vương Quyền Hoằng Nghiệp bị kẻ khác hãm hại và khống chế, căn bản không cho con mình có cơ hội thực hành pháp. Nhưng giống như trường hợp của Xá Lợi Phất: cho dù con trai ông có tu hành tốt đến đâu, ông vẫn luôn nghi ngờ, chỉ tin vào Đại Phạm Thiên. Đến khi con trai sắp qua đời, Đại Phạm Thiên đích thân xuất hiện hành lễ, lúc đó Xá Lợi Phất mới hiểu ra đạo hạnh của con mình còn vượt trên Đại Phạm Thiên. (*)

Còn sự tin tưởng của Vương Quyền Hoằng Nghiệp đối với con trai lại bắt đầu từ “Thiên Địa Nhất Kiếm” mà con dùng mạng sống cầu được. Khi đứa con vì tiếp tục tầm đạo mà buộc phải nhổ bỏ “Thiên Địa Nhất Kiếm” ra khỏi cơ thể mình, mọi cảm xúc như thùng nước vỡ tràn: những ngày tháng từng chấp trì, từng đau đớn đều ùa về. Khi rút kiếm, cũng là lúc buông bỏ, cũng ẩn ý sự hợp pháp của “Bích Tường”. (Biểu tượng cho hài hòa giữa con người và trời đất (thiên – địa – nhân))

Khi Vương Quyền Hoằng Nghiệp dốc sức tu đạo, gần như xem một cô gái là điều quan trọng nhất, thậm chí không ngại bỏ mạng và thiên phú để bảo vệ cả đời. Nhưng lại nói: “Không thể được.” Gió thổi phớt qua như tuyết rơi, hóa ra kiếm ý của bản thân là “để cầu mà không cầu, tạ mà chưa từng tạ”.

Đến khi Vương Quyền Hoằng Nghiệp hiểu được ý niệm của Phú Quý, hiểu được năng lực của bản thân, và đứng tại vị trí từng thuộc về Vương Quyền Phú Quý, mới hiểu được “ý nghĩa của chính khí”. Không chỉ là muốn làm gì thì làm, không sợ chết, mà còn là cái gì không muốn làm thì cũng có thể không làm, biết trân trọng bản thân vì chúng sinh, hướng về thế giới rộng lớn của trời đất.

Kinh Quán Thế Âm Đại Bi Tâm Đà La Ni có ghi lại: Tuyết Sa Hoàng Thế từng bị mẫu thân mang theo oán hận bỏ lại nơi hoang đảo; khi đó không có gì ăn, lại bị vô số chúng sinh gặm nhấm. Thế nhưng ngài lại nói: “Nếu thường trú nơi biển này, mười phương đều được an lạc."

"Biến hóa thành núi sông đại mỹ, cỏ cây ngũ sắc, các loại trái ngọt… khiến người thọ dụng đều có thể sinh ra trí tuệ thuận theo sinh tử.”

Sự bố thí của Vương Quyền Phú Quý cũng tương thông với đạo lý ấy: anh bởi vì bản thân từ nhỏ gần như chưa từng được ai quan tâm, cũng không được dẫn dắt đúng pháp, nên càng phát tâm muốn dùng hết sức mình để trao cho người khác điều họ cần.

Thuở nhỏ, anh thiếu thốn tình thương và sự chỉ dẫn, vì vậy đối với lão quản gia, đường đệ, nhện nhỏ, bé chó cỏ, thậm chí cả những đứa bé như ở Tây Tây Vực, anh đều cực kỳ hiền hòa, nhẫn nại quan tâm. Sau khi cứu Long Vi Vân một lần trong trận, anh từng nói: “Hóa giải không nằm ở thời gian, mà ở việc thời cơ chưa chín muồi.”

Cho đến khi nhân duyên ở Đào Hoa Ổ chín muồi, anh mới nghiêm túc thu đồ đệ, truyền dạy đạo chân thật.

Anh dẫn dắt Thanh Đồng thoát khỏi sự chìm đắm trong tình ái, dùng ý chí để đoạn tuyệt quá khứ. Trong quá trình dạy dỗ, anh cũng có những lúc nghiêm khắc, không chút dung tình, có người thấy anh lạnh như băng, như thể vô tình. Nếu không phải do mệnh trời trêu đùa, có lẽ mấy ngàn năm sau anh và Thanh Đồng đã mỗi người một ngả, lãng quên nhau giữa thế gian.

Chung quy lại, anh là người vừa có lòng từ bi, vừa có khí chất hoa lệ, là tri kỷ, là đạo hữu có thể cùng chia sẻ trọng trách.

★ Trì Giới

Nói đến chữ “giới”, rất nhiều người lập tức nhớ đến câu hát:

“Nói gì vương quyền cao quý, sợ gì giới luật thanh quy.”

Cứ như thể “giới” là nguồn gốc khiến tình yêu trở thành điều cấm kỵ. Nhưng thật ra, ý nghĩa ban đầu của giới là mát mẻ, an lạc, rời xa những nóng bức của phiền não.

Giới đối trị sự chấp trước; con người chỉ khi không chấp trước mới có thể thật sự phòng phi, dứt ác. Cảnh giới cao nhất của giới là vượt qua cả đối lập giữa “trì giới” và “phạm giới”, giữa “thanh tịnh” và “ô nhiễm”. Khi tâm hoàn toàn an trụ nơi thực tướng, chứng ngộ pháp tánh vốn không, thì việc trì giới trở thành dòng chảy tự nhiên, không còn ý niệm “ta đang giữ giới”, cũng không còn điều gì xâm phạm được tâm.

Cuộc sống của Vương Quyền Phú Quý trong Hàn Đàm, với người đời mà nói thì quá khắc khổ, trẻ con thậm chí thương xót nói rằng:

“Phú Quý thiếu gia mỗi ngày chỉ ăn ba cái bánh bao, sau hai canh giờ thì cả ngày không nghe được một câu nói.”

Thế nhưng bậc chân nhân thật sự, như Khổng Tử từng cảm thán về Nhan Hồi:

“Một giỏ cơm, một bầu nước, ở nơi ngõ hẻm; người khác chịu không nổi mà Nhan Hồi vẫn chẳng đổi niềm vui.”

Trang Tử lại tiến thêm một bước, giải thích huyền diệu của trạng thái ấy:

"Buông thân theo vật, thuận đạo mà lắng vào hư vô, đó là điều hiếm có. Làm thầy mà phá được cái thân giả tạm, khiến tư tưởng sáng tỏ, rời hình bỏ trí, hòa vào đại đạo, ấy gọi là “tọa vong” (ngồi mà quên)."

Sự cao minh của Vương Quyền Phú Quý nằm ở chỗ giữ được chính mình.

Điều này đặc biệt thể hiện khi đối diện với tình cảm. Anh không miễn cưỡng níu giữ “duyên”, cũng không cố gắng ép buộc ai.

Khi có thể đồng hành, anh thuận theo cơ duyên mà “hóa”, mà hòa vào;

Khi không thể ở cạnh, anh sẽ sắp xếp sẵn đường lui cho Thanh Đồng, đợi đến khi hữu duyên gặp lại;

Khi hai người có thể nương tựa nhau, anh sẽ trở nên dịu dàng che chở, khiến người bên cạnh được bình an và vui vẻ.

Thanh Đồng là người hiểu lòng người, không giống nữ chính trong nhiều câu chuyện tình cảm thường bị cảm xúc chi phối, khiến người khác mệt mỏi. Ngược lại, khi ở bên Thanh Đồng, người ta cảm thấy nhẹ nhàng và an tĩnh. Nhưng cũng chính vì sự tốt đẹp ấy, mà phía sau lại ẩn giấu nguy hiểm của tình kiếp. (Này là nói về Thanh Đồng vẫn còn đẹp đẽ của đoạn đầu thôi)

Phật nói: Tam giới như căn nhà đang cháy, lúc nào cũng có thể sụp đổ. Nhưng chúng sinh lại vui chơi trong đó, dẫu cảnh báo thế nào cũng không chịu bước ra, vì trong mắt chúng sinh, tam giới chính là ánh đèn yên bình, cuộc đời hạnh phúc ổn thỏa, chỉ cần còn được ở lại đó, đã là an ổn rồi.

Khi Vương Quyền Phú Quý đứng giữa cảnh “gió dồn tiếng động, ngọc hồ xoay sáng, một đêm cá rồng hóa hiện”, khoảnh khắc trăng sáng lay động như mộng ảo, và đang trải qua một trạng thái sống mà anh chưa từng nếm trải, Thanh Đồng hiểu rằng anh có con đường của riêng mình, anh sẽ không để lòng bị trói buộc trong một đêm đẹp hay một khung cảnh mỹ lệ.

Điều đáng để nghiền ngẫm là:

Vương Quyền Phú Quý không đắm chìm trong vẻ đẹp ấm áp của thôn Hoa Đăng, cũng không say mê sự thanh tịnh của Phong Sa Trấn. Ngay cả khi ở Phong Sa Trấn, nơi vốn được xem là nơi thoát tục, anh vẫn thường nhớ đến thôn Hoa Đăng, không phải vì luyến tiếc hay muốn quay về, mà vì tâm không khởi niệm, không truy cầu, chính là trì giới.

Như Lục Tổ Huệ Năng từng nói:

“Trong tâm không hai, không vướng mắc, vạn pháp thường tự nhiên.

Khi tâm chẳng khởi vọng, làm gì cũng là đạo.”

Đương nhiên, nếu giới hạn tâm ý và tu vi không đủ, thì tiêu chuẩn của “giới” cũng sẽ bị hiểu sai. Không thể cực đoan như Thiên Đế trong Trầm Hương, cấm không cho bất kỳ ai yêu đương chỉ vì sợ rơi vào tình chấp. Làm như vậy ngược lại rơi vào chấp trước.

Thái độ của Vương Quyền Phú Quý đối với tình yêu là tùy duyên: bản thân có duyên thì không cưỡng, mà cũng có thể dạy người khác biết buông, biết không đòi hỏi.

Bé chó cỏ đang ở giai đoạn “biết yêu cái đẹp, nhưng chưa phân biệt được đúng sai”, chàng cũng thuận theo để nó tự trải nghiệm.

Còn phụ thân Vương Quyền Hoằng Nghiệp thì lại đinh ninh rằng: làm người tu hành phải “cắt tuyệt hỷ nộ ái ố”, phải gạt bỏ cảm xúc mới gọi là thanh tịnh.

Nhưng ông không biết rằng cảnh giới của Vương Quyền Phú Quý đã là:

“Hỷ nộ ai lạc chưa sinh — ấy gọi là trung.

Khi đã phát mà hợp lễ — ấy gọi là hòa.”

Là một chiến nhân, anh từng trải qua vô số chiến đấu sinh tử liên miên qua nhiều thế hệ, nhưng không thể nói rằng anh “không có cảm xúc”. Trái lại, anh luôn có lòng từ bi đối với chúng sinh, không thiên vị yêu – ghét, đối với yêu ma hay con người đều không định kiến.

Sinh sát của anh chưa bao giờ dựa vào cảm xúc cá nhân, nên mỗi lần đều có thể quyết đoán, nhanh chóng tìm ra cách đúng nhất để giải quyết ân oán.

Ngược lại, Vương Quyền Hoằng Nghiệp tuy có một trái tim rộng, nhưng thật ra bị trói trong phân biệt nhân – yêu, yêu – ghét. Ở địa vị cao, nhưng: với kẻ không đáng giết thì ông lại ra tay không khoan nhượng, với kẻ không nên dung túng thì lại thả cho y thoát, để rồi gây hại cho người khác và chính mình.

★ Nhẫn Nhục

Trước khi Vương Quyền Phú Quý rút đi “kiếm mạch” trên người mình, anh từng nói với Vương Quyền Hoằng Nghiệp rằng:

"Từ nhỏ đến lớn, Quý nhi giỏi nhất là “chịu đựng"."

Khi bạn còn đang đau lòng nghĩ rằng:

“Đứa trẻ này từ nhỏ đã bị cha mình và Nhất Khí Minh dày vò như thế, thật sự quá đáng thương” thì lại kinh ngạc phát hiện ra: trong lòng cậu ấy không hề có chút oán hận nào!

Lúc này, khi bạn nhìn lại nụ cười và sự bình thản của cậu lúc nói câu ấy, mới phát hiện nụ cười đó không phải là cố gượng để an ủi cha, mà là một loại tĩnh định chân thật, một trạng thái "thiền định như như bất động". (trạng thái tĩnh tại tuyệt đối của thân – tâm )

Đó cũng là cái thú vị khi xem diễn xuất của Thành Nghị,

Xem lần đầu chỉ thấy biểu hiện; xem lần hai khi đã hiểu nhân vật, bạn lại cảm nhận được chiều sâu tinh tế ẩn sau mỗi ánh mắt và cử chỉ.

★ Ý nghĩa của “Nhẫn Nhục” trong tu hành

Tu nhẫn nhục là dùng tâm an định để đối trị sân hận. Nó không phải là chịu đựng, đè nén đau khổ về thân tâm, mà là nhờ trí tuệ thấy rõ mọi pháp hữu vi đều như mộng, như ảo, như bọt nước.

Từ đó, trong tâm sinh ra một sức mạnh mềm mại nhưng vô cùng kiên định.

Khi một người đạt đến cảnh giới: vô ngã tướng, vô nhân tướng, vô chúng sinh tướng, vô thọ giả tướng, thì dù núi đổ trước mặt cũng không động tâm; dao kề cổ vẫn không sợ hãi; danh lợi xem như mây bay; sinh tử ví như trò đùa.

Ngay cả khi đối diện sự vu oan, bôi nhọ, lời khen chê bất công, thù hận vô cớ… thì nhẫn của Vương Quyền Phú Quý không phải cố ép bản thân, mà là tự nhiên mà có, giống như nước tuôn ra từ nguồn.

Đạo gia nói:

“Rượu mạnh và lưỡi dao sắc thường xuất hiện cùng nhau, vì đều là thứ dễ thiêu đốt lòng người.”

Nhưng mọi nghịch cảnh trên đời đều có thể trở thành trợ lực tu hành, chỉ cần một niệm xoay chuyển.

Như câu:

“Hai bên tiếng sóng không thể giữ chân, nhưng thuyền nhẹ đã vượt qua muôn trùng núi.”

📜 Ví dụ từ kinh điển

Trong Phật giáo, Đức Phật từng là “Tiên nhẫn nhục”.

Khi bị vua Ca Lợi chặt đứt thân thể, Ngài vẫn nói:

“Ta khi ấy không có ngã tướng, nhân tướng, chúng sinh tướng, thọ giả tướng. Nếu có, ta ắt sẽ sinh sân hận.”

Không những không oán hận, Ngài còn phát nguyện: khi thành Phật, người đầu tiên Ngài độ chính là vua ấy. Và sau này, Ca Lợi thật sự trở thành một trong năm vị đệ tử đầu tiên của Phật, đắc đạo tại Lộc Uyển.

🌙 Ứng chiếu vào câu chuyện của Vương Quyền Phú Quý

Sau khi hiểu bí mật của “Thiên Địa Nhất Kiếm”, người đầu tiên anh độ hóa thành công cũng chính là người từng làm anh tổn thương nhiều nhất - cha mình, Vương Quyền Hoằng Nghiệp.

Khi tâm cảnh của ông hòa vào “dùng tâm làm thước đo, buông bỏ chấp trước quá khứ, thấy biết do duyên, hiểu sai lầm không còn xa, biết hôm nay là đúng còn hôm qua chỉ là mê,” cả con người như lột xác.

Dù vì chia lìa máu mủ mà vẫn còn đau buồn, nhưng trong lòng lại dâng lên một sự nhẹ nhõm như gió nâng áo, trăng chiếu nhàn.

Trở về đi thôi — vừa đáng vui, vừa đáng mừng.

★ Tinh tấn

Từ nhỏ, Vương Quyền Phú Quý không thể rời khỏi nhà, mỗi ngày phải dành tám canh giờ để tu luyện công pháp, đó dĩ nhiên là tinh tấn. Nhưng ý nghĩa chân thật của tinh tấn không chỉ nằm ở hình thức siêng năng. Nếu chỉ biết một mực cố gắng mà không phân biệt thiện – ác, đúng – sai, thì đó chỉ là chấp trước mù quáng.

Người thật sự tinh tấn phải khởi lên Bồ Đề Tâm: “Trên cầu Phật đạo, dưới độ chúng sinh.”

Ngay khi xuất hiện, Vương Quyền Phú Quý đã khiến người ta tin rằng nhất định hắn có thể “phá kén hóa rồng”, vì trong mắt hắn, muôn loài - bất kể người hay yêu – đều được nhìn thấu thiện ác bản tâm, mà hắn luôn có lòng từ bi nghĩ cho tất cả. Tinh tấn của hắn chính là hướng đến giác ngộ.

Ở cảnh trong rừng, khi bị vây bởi trướng mộng, hắn nói:

“Phú Quý có con đường của riêng mình. Hiểu được bản tâm, thì tự nhiên sẽ được tự do.”

Lời ấy không chỉ xoay quanh thân phận “binh nhân”, hay chuyện rời khỏi Vương Quyền Sơn Trang, mà là cảnh giới siêu vượt mọi tướng, trở về với bản tính thanh tịnh vốn có.

Dù là ở thôn Hoa Đăng hay Phong Sa trấn, hắn đều giữ tâm không để bất kỳ hoàn cảnh nào khiến bản thân sinh thêm khổ não.

Ngay cả khi Kiếm mạch bị rút, hắn vẫn cố gắng khôi phục lại nội lực, vì hắn biết: Kiếp nạn tất sẽ đến, mà chúng sinh đều chờ được cứu độ.

Sau khi rời khỏi Vương Quyền Sơn Trang, hắn tuy buông mình nằm dài nơi xa xăm, không còn khổ tu như trước. Nhưng đó không phải là không tinh tấn, mà là một cảnh giới tinh tấn thông suốt hơn, thấu triệt hơn.

Kinh Tứ Thập Nhị Chương có kể một câu chuyện:

Một Sa môn học kinh mà giọng quá run, đọc quá nhanh.

Phật hỏi: “Khi còn ở nhà, ông làm nghề gì?”

Ông đáp: “Con đánh đàn.”

Phật hỏi: “Dây đàn nới lỏng thì sao?”

– “Không phát ra tiếng.”

“Còn căng quá thì?”

– “Âm thanh đứt đoạn.”

“Vậy phải điều chỉnh thế nào?”

– “Phải giữ ở mức vừa phải.”

Phật dạy: “Tu đạo cũng vậy. Tâm quá gấp thì thân mệt; thân mệt thì tâm não; tâm não thì đạo lui; đạo lui thì không thành. Chỉ khi tâm an tịnh, đạo mới hiển lộ.”

★ Thiền định

Giữ được co giãn – nhịp độ phù hợp, ấy cũng là bí quyết của thiền định.

Đạo gia nói:

“Co – giãn phải đúng mức, thường tự điều hòa.

Không chấp trước, buông mà không buông thả,

An nhiên giữa cảnh thanh nhã không vướng mắc,

Gặp việc cũng không bị rối loạn — đó chính là Định.”

Chân nghĩa của Định không phải là ép buộc mình bất động hay cố chấp vào sự yên tĩnh. Định bao gồm “Chỉ” và “Quán”:

Chỉ là tập trung vào một cảnh, tâm không dao động.

Quán là soi xét bản chất sự vật, dùng trí tuệ để nhìn thấu.

Nhờ vậy mà Vương Quyền Phú Quý trong mọi hoàn cảnh đều có thể làm lợi cho người, dự liệu trước, hành xử khéo léo, dùng vô lượng phương tiện.

Nếu ví Định như chiếc gương, khi bước vào tu hành thì “vô sự là chân định”, khi nhập thế độ sinh thì “có sự mà tâm vẫn rỗng lặng”. Như nước – như gương, soi rõ muôn vật.

Sai lầm của phụ thân Vương Quyền Hoằng Nghiệp là để khiến con trai không động tâm, Hoằng Nghiệp khi Phú Quý còn nhỏ đã ép con tự tay chặt đi mẩu gỗ tượng trưng cho tình phụ tử.

Không phải ông có ý xấu. Ông chỉ hy vọng con mình có thể:

“Không vướng ngăn ngại, không sợ hãi,”

“Rời xa mọi ảo vọng phân biệt nhân – yêu,”

Bước vào cảnh giới tâm như mặt trời lớn bất động.

Nhưng ông lại không biết rằng cách làm ấy là cưỡng ép, trái với đạo.

Thế nhưng;

“Diệt động tâm không phải diệt nhân tâm. Hư tâm không giống vô tâm.”

Trẻ nhỏ không thể ngay lập tức đạt đến cảnh giới ấy. Nếu không tùy cơ dạy bảo, mà chỉ bắt ép theo hình thức, thì dễ khiến tâm trẻ khô cứng, ánh sáng tâm linh bị dập tắt.

Cảnh giới thật sự của Vương Quyền Phú Quý chính là Phú Quý không bị dẫn vào đường sai. Tâm hắn luôn sống động, tự nhiên, mà luôn ở trong Định.

Ngồi tĩnh tọa là Định.

Trừ ma cứu người là Định.

Giao tiếp cùng người khác là Định.

Khi thọ khổ, bị vạn tiễn xuyên tim, phá trừ si chướng, cũng đều là ở trong Định.

(*) Câu chuyện này là một giai thoại trong Phật Giáo liên quan đến Xá Lợi Phất (Śāriputra) – một trong hai đại đệ tử xuất sắc của Đức Phật Thích Ca. Đây không phải là kinh điển chính thức, mà thường xuất hiện trong truyện dân gian Phật giáo hoặc các bài giảng minh họa đạo hạnh. (Đại Phạm Thiên/Mahābrahmā)

Có người nói rằng tình cảm của Vương Quyền Phú Quý dành cho Thanh Đồng dường như không giống kiểu tình yêu trong các câu chuyện ngôn tình thường thấy.

Thực ra đó là bởi vì, khi đối diện với người mình thực sự coi trọng, hắn vẫn luôn duy trì tâm “xuất định”.

Mối quan hệ giữa hắn và Thanh Đồng thường được mô tả bằng chữ “bạn lữ”, trong đó có sự thấu hiểu, có cảm mến, có kiềm chế, có bảo vệ, có trách nhiệm, nhưng lại thiếu sự chấp trước.

Người trong Định, trong tâm có ánh sáng của nhật nguyệt.

Họ có thể nhìn xuyên suốt thế gian, thấy vạn tượng đều bình đẳng; trong cái nghe cũng chỉ là “một như”, không hai.

Cho dù họ có để ý đến ai đó hơn một chút, có quan tâm nhiều hơn chút nữa, thì cũng chỉ là “sự phân biệt sinh ra trong cái không phân biệt” — thuần túy là lòng từ và giác chiếu, chứ không phải sở hữu hay chiếm giữ.

Muốn sánh vai cùng một người như vậy, phải có trí tuệ tương đương.

Nếu mang tâm niệm “ta đặc biệt, ta phải quan trọng hơn người khác”, thì chỉ có thể tự mình chuốc lấy đau khổ.

Thật ra Lý Liên Hoa (trong Liên Hoa Lâu) sở dĩ có thể đạt đến cảnh giới tự tại vô ngại, cũng vì giống như Vương Quyền Phú Quý, là người đã bước lên đỉnh cao đạo hạnh, nên bản chất đã không còn nhiều chấp niệm.

Nỗi đau của Kiều Uyển Vãn không đến từ việc nàng “không sánh được với ánh sáng của Lý Tương Di”. Mà là vì nàng sợ rằng, giống như Khuê Phụ đuổi theo mặt trời, nàng không bao giờ tìm được một vị trí mà ánh sáng ấy chỉ chiếu riêng lên mình. Vì thế dù đã trôi qua nhiều năm, nàng vẫn day dứt: rốt cuộc người ấy có từng yêu mình hay không?

Từ góc nhìn của người tu đạo, tình cảm quá nhiều chấp trước như thế, thực ra khó có thể gọi là “yêu”.

Lý Liên Hoa cũng chỉ có thể nói với nàng:

“Khi còn trẻ, ta cũng không biết tình cảm của chính ta là gì.”

Còn lời của Vương Quyền Phú Quý thì thẳng thắn hơn nhiều:

“Cho dù là người hay yêu, chỉ khi cả năng lực lẫn tinh thần đều cân bằng, mới có thể hạnh phúc.”

Từ xưa đến nay, hiếm có tác phẩm nào như “Thiên Địa Kiếm Tâm” dám đem một tình yêu không chấp trước đặt thẳng trước mặt khán giả. Bởi con người từ thuở khai thiên lập địa, lòng hướng về thứ “lãng mạn” kiểu: Càng không có được càng day dứt, càng nhớ càng khổ não, dây dưa, lặp đi lặp lại, hợp rồi lại tan, tan rồi lại hợp.

Con người lại say mê những câu như “một ngày không gặp như cách ba thu”, thích nghe những khúc nhạc bi thương mà không tuyệt vọng, vui mà không loạn, đầy vẻ mơ hồ quyến luyến.

Nhưng khi bạn vô thức đặt Vương Quyền Phú Quý với Thanh Đồng cạnh nhau, rồi so sánh với 101 lần tỏ tình hay muốn kết hôn của bé chó cỏ, bạn sẽ nhận ra: Tình cảm của người phàm kia có vẻ “bình thường”, rất đúng kiểu nam nữ thế gian, nhưng trái lại… lại thấy nhạt nhòa. Nó mất đi cảm giác pháp hỷ sung mãn, niềm hoan hỉ tinh thần mà đạo mang lại.

Vương Quyền Phú Quý tuy trân trọng sự chất phác của bé chó cỏ, nhưng mỗi lần thấy cậu ta bối rối, nét mặt hắn lại hiện lên vẻ “con chó nhỏ này đúng là hết cách” – vừa bất đắc dĩ vừa bao dung.

Nếu bạn để ý, bạn sẽ thấy:

Lúc Vương Quyền Phú Quý tận hưởng vẻ yên bình của thời gian, tư thế hắn ngồi là kiểu “bán già”, một chân thu một chân buông. Đó chính là tư thế thiền thường thấy của các vị đại cư sĩ. Nó tượng trưng cho:

Trí tuệ nhìn thấu năm uẩn đều không, tâm chuyển được cảnh mà không bị cảnh chuyển.

Từ bi rộng lớn: đã chứng ngộ mà vẫn quay lại độ sinh, không rời chúng sinh mà cũng không chấp vào tướng độ sinh.

Tịch mà thường chiếu, động mà vẫn định.

Con đường của Vương Quyền Phú Quý chính là sự tự tại ấy: trong yên tĩnh vẫn tràn đầy sức sống, trong thư thái vẫn duy trì tỉnh giác.

Sau khi rời thân phận binh nhân, rồi trở thành một dân thường sau khi rời Vương Quyền sơn trang, sự chuyển hóa ấy chỉ là nước chảy thành sông.

Cho dù không có Thanh Đồng, không có những biến cố kia, hắn cũng sẽ từng bước bước vào cảnh giới:

“Đói thì ăn, mệt thì ngủ, tâm không dính mắc mới thấy được chân tâm.”

Đúng như phần mở đầu của Kinh Kim Cang mô tả:

“Bấy giờ Thế Tôn, sáng sớm đắp y mang bát, vào thành Khất Vệ khất thực. Trong thành, theo thứ tự mà khất thực xong, trở về chỗ cũ, ăn xong, thu y bát, rửa chân, trải tọa cụ rồi ngồi.”

Những việc tưởng như tầm thường nhất, chính là tu tâm sâu nhất, là định mạnh nhất. Cũng bởi vậy mà những chiếc đèn do Phú Quý làm, dù bị gió cát thổi tung trời, cũng không dễ bị dập tắt.

Kinh Hoa Nghiêm có câu:

“Như một ngọn đèn vào trong nhà tối, trăm nghìn năm tối tăm đều được xua tan. Bồ Tát thường đem tâm đăng ấy chiếu vào nhà tâm của chúng sinh; trải qua vô lượng kiếp, mọi nghiệp chướng, nghi hoặc, phiền não đều có thể diệt sạch.”

★ Bát Nhã

“Bát Nhã” là từ Phạn, thường được dịch là trí tuệ.

Khác với loại trí thông minh, khéo léo hay hiểu biết thông thường của thế gian, những thứ “vận dụng trong tính tướng mà thấy, nắm bắt trong hình tướng bên ngoài” — Bát Nhã là trí tuệ tối cao có thể thấu hiểu tướng “không” của các pháp.

Có câu: “Năm độ làm thể, Bát Nhã làm dẫn đạo”.

Nếu không có Bát Nhã, thì bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định sẽ mất phương hướng, và người tu hành sẽ không thể đạt được giải thoát chân chính. Nhưng muốn chứng đắc được Bát Nhã, thì nhất định phải dựa vào việc tu tập năm độ phía trước. Đây là quá trình người học đạo tự mình thể nghiệm – tự mình giác ngộ.

Có một vị thiền sư từng nói về trải nghiệm của mình:

“Ba mươi năm trước, khi ta chưa tham thiền, thấy núi là núi, thấy nước là nước. Đến khi có chút ngộ, thì thấy núi không phải là núi, thấy nước không phải là nước. Còn nay, đạt đến chỗ thảnh thơi an ổn, thì vẫn thấy núi chỉ là núi, thấy nước chỉ là nước.”

Khi con người còn đang ở trong trạng thái “phàm tình chưa dứt vọng”, dùng cái tâm phàm phu mà nhìn duyên cảnh, thì dễ chấp những hiện tượng thuận mắt, những vẻ đẹp nảy sinh nơi đời sống – là thực có.

Nhưng “thấy núi là núi, thấy nước là nước” là trạng thái của một “binh nhân lý tưởng” trong mắt Vương Quyền Hoằng Nghiệp: một người chưa thể vượt ra ngoài cảnh giới tầm thường.

Trớ trêu thay, nỗi đau lớn nhất của hai cha con họ nằm ở chỗ: khi Vương Quyền Phú Quý vẫn còn ở giai đoạn “thấy núi là núi, thấy nước là nước”, mang tâm hồn hồn nhiên của tuổi trẻ, thì Vương Quyền Hoằng Nghiệp lại cứ muốn ép con phải đạt đến “thấy núi không phải là núi, thấy nước không phải là nước”.

Chỉ đến khi Vương Quyền Phú Quý trải qua vô số gian khổ, tu tập “duyên hành”, thấu hiểu bản chất “tánh không” của vạn pháp, chứng ngộ trí tuệ Bát Nhã – “sắc tức thị không, không tức thị sắc” – thì cuối cùng mới đạt đến cảnh giới “thấy núi chỉ là núi, thấy nước chỉ là nước”, tức cảnh giới sau khi đã dung hội thông suốt.

Thế nhưng Vương Quyền Hoằng Nghiệp vẫn đứng mãi ở chỗ cũ, ngày ngày nói đi nói lại “thấy núi không phải núi, thấy nước không phải nước”, trong khi chính ông ngay cả bước đầu “thấy núi là núi, thấy nước là nước” còn chưa tu xong.

Ông không buông được chấp niệm yêu thương, không làm tròn những đạo lý giản dị mà người bình thường nên có; lại càng dễ rơi vào trạng thái “chấp vào cái không” khi cố gượng ép “núi không phải núi, nước không phải nước”.

Thế nên khi hai cha con ở cạnh nhau, thường là đứa con thì chín chắn, tĩnh định, còn người cha lại giống như một đứa trẻ thất thường. Vương Quyền Phú Quý phải dùng chính sinh mệnh của mình mà bảo vệ vị trí “sạch sẽ” trong lòng cha – và chính sự hy sinh đó của cậu tạo nên một trong những cảnh cảm động nhất: tình phụ tử rốt cuộc cũng hòa giải giữa vô số mâu thuẫn và lỡ làng.

Cảnh tượng ấy khiến tôi nhớ đến một câu chuyện cổ:

“Ngày La Hầu La (*) xuất gia, bị yêu cầu "lột da trả mẹ, rút xương trả cha". Khi thiêu xong, La Hầu La hiện lại thân mình bằng đại thần thông.

Người ta hỏi: nếu da trả mẹ, xương trả cha, thì lấy gì làm thân?”

Người học đạo nhìn vào câu chuyện ấy, không phải để chấp tướng, mà để hiểu rằng: khắp mười phương đều là cảnh giới, chỉ cần thấu được, thì chính là cảnh “mẹ con – cha con đều thấy nhau, cốt nhục lại đoàn viên”.

Dù là ch/ặ/t thịt, t/á/ch xư/ơng hay phá bỏ bi ai, tất cả đều chỉ là phương tiện, cuối cùng đều dẫn đến ngộ được tánh không, đạt đến cảnh giới “vong tình” trong Lăng Già Kinh, rồi từ trong “chân không” mà sinh “diệu hữu” — tức là cảnh giới “trời đất ôm ấp hữu tình”.

Tất cả pháp môn đều quy về một,

“Thiên Địa Kiếm Tâm” và “Phó Sơn Hải” dù một bên nói chuyện giang hồ, một bên kể chuyện lưu lạc, nhưng nội tại của thế giới tu hành trong đó lại có cùng gốc tạng.

"Vong Tình Thiên Thư” và “Thiên Địa Nhất Kiếm” đều mang tính huyền bí tương thông.

Trải qua tất cả, Vương Quyền Phú Quý – dù tạm thời thân xác tiêu tan, nhưng tôi tin rằng chỉ cần đã “độ nhất thiết khổ ách” trong lòng chúng sinh, đã “quán ngũ uẩn giai không”, thì chắc chắn một ngày nào đó cậu vẫn có thể tái hiện uy phong kinh thiên động địa để cứu độ chúng sinh.

Và trong khoảnh khắc ấy, cậu cũng sẽ tự hoàn thành chính mình, đạt được sự giải thoát chân thật vượt khỏi sinh tử luân hồi.

---Người dùng Tiểu Hồng Thư - yz---

(*) La Hầu La (Rahula) là con trai của Thái tử Tất-đạt-đa (Siddhartha Gautama) – người sau này trở thành Đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Ông là một nhân vật có thật trong lịch sử Phật giáo và xuất hiện trong nhiều kinh điển.

Trans: Suteki Dane

---Bài dịch/viết này thuộc về Thành Nghị Filmseries Fanpage---

~Cảm ơn bạn đã đọc~